Gaszenie pożarów zbiorników LPG – relacja ze szkolenia i zbiór materiałów

UWAGA!!! Artykuł stanowi formę relacji. Nie jest poradnikiem, zbiorem procedur czy wytycznych. W związku z tym, iż jest to sprawozdanie ze szkolenia w którym brałem udział, nie jestem w stanie kompleksowo i wszechstronnie przedstawić zagadnień taktyki działań gaśniczych w tej konkretnej dziedzinie. Artykuł pokazuje pewne postępowanie, a nie je wskazuje.

O ile dla osób które odbyły szkolenie lub posiadają niezbędne doświadczenie w obyciu z tzw. „pożarami LPG” poniższe materiały stanowić będą powtórkę i bazę informacji, o tyle dla osób które nie miały żadnej styczności z tą tematyką lub nie odbyły stosownego szkolenia (BHP, teoria, praktyka) próba opierania się wyłącznie na przedstawionych poniżej informacjach i wcielania ich w trybie „ja wiem jak to zrobić” podczas realnych działań może doprowadzić do nieszczęścia. Nie ponoszę odpowiedzialności za skutki prób, ćwiczeń czy pokazów na butlach LPG, a nawet z wyjątkową determinacją ODRADZAM zabawę z LPG na własną rękę, a już w szczególności POKAZY DLA LAIKÓW nawet z wykorzystaniem małego słoika. Zróbcie to najpierw pod okiem profesjonalistów (np. poligon SA PSP, trenażer LPG, mobilny trenażer LPG)  w kontrolowanych warunkach, a później myślcie o przekazywaniu tematu dalej (w swoich jednostkach). To trochę jak z natarciem nadciśnieniowym (PPA) – póki wszyscy z rejonu działania nie posiadają niezbędnej wiedzy na temat prowadzenia takich działań, nie wdraża się ich jednoosobowo. Dziękuję za uwagę i liczę na zrozumienie moich intencji.

Artykuł konsultowany z OLC Fire oraz strażakami PSP w służbie czynnej oraz strażakami OSP przedstawiającymi niezbędne rozumienie tematu i doświadczenie. Dziękuję za pomoc i poświęcony czas.

Gaszenie zbiorników LPG OLC FIRE

21 maja wziąłem udział, wraz z kilkunastoma innymi uczestnikami, w szkoleniu z zakresu prowadzenia działań ratowniczo-gaśniczych podczas uwolnienia się mieszaniny propan-butan ze zbiornika LPG. Ta cudowna okazja do poznania bardzo rzadkiej i rodzącej wiele pytań gałęzi naszej branży pojawiła się dzięki firmie OLC Fire, która posiada mobilny trenażer LPG. Nie byłoby tej okazji gdyby nie II Pokazy Sprzętu Ratowniczego zorganizowane przez OSP w Pacierzowie (k. Częstochowy). W trakcie eventu swój wkład miały m.in. firmy: strefa998, bezalin fire, e-remiza, Fire-wear (nie istniejąca już), supron1, flir. Odbyły się pokazy ratownictwa wysokościowego, sprzętu, gaszenia pożaru samochodu za pomocą lancy gaśniczej oraz mini-warsztaty CFBT (obserwacja zjawisk na domkach, operowanie prądami gaśniczymi). Nie to jest jednak tematem moich rozważań. Chciałbym Wam przekazać część wiedzy i materiałów, które udało mi się stworzyć lub pozyskać w trakcie zmagań w Pacierzowie. Artykuł ten nie stanowi pełnego kompendium, lecz zbiór wybranych informacji i ciekawych materiałów do własnej analizy. Mam nadzieję, że zachęcę Cię czytelniku do rozwoju i zgłębiania wiedzy o pożarach gazów. Zachodzi też prawdopodobieństwo, że podobnej próby usystematyzowania wiedzy i zebrania materiałów o gaszeniu LPG nie znajdziecie nigdzie w internecie w języku polskim.

Spis treści

  1. Właściwości LPG  
    1. Wzrost temperatury, a ciśnienie zbiorniku, krzywa parowania [foto]
  1. Materiały, analiza i taktyka przy działaniach z LPG  
    1. Próby gaszenia pożaru strumieniowego za pomocą gaśnic i wody [foto/wideo]  
    2. Technika podejścia roty do zbiornika w celu zakręcenia zaworu [wideo]  
    3. Wybrane wiadomości z taktyki działań gaśniczych w przypadku gaszenia pożarów „domowych” butli LPG [11kg]. Częste błędy. [wideo]  
      1. Dlaczego niewskazane jest chłodzenie butli przy „jetfire” który nie ogrzewa płaszcza samej butli?  
      2. Pożar butli LPG  
    4. Podejście od frontu pożaru strumieniowego w kierunku zbiornika – technika operowania „parasolem” [wideo]  
    5. Czy instalacje LPG w samochodach będą bezpieczne w każdych warunkach? [wideo]
  2. Wybrane metody ograniczania wycieku gazu 
    1. Ograniczanie wycieku frakcji gazowej [wideo]
    2. Ograniczanie wycieku frakcji ciekłej [wideo]
  3. Użycie detektora gazów palnych [foto]
  4. Armatura zbiornika LPG [foto]
  5. Wybrane zjawiska związane z LPG [wideo]
    1. Flash Fire
    2. Pool Fire
    3. Jet Fire
    4. Fireball
    5. BLEVE
  6. Termowizja, a poziom cieczy w zbiorniku [foto/wideo]
  7. Podsumowanie
  8. Źródła, polecane materiały

Właściwości LPG

Mieszanina LPG jest blisko 2 razy cięższa od powietrza. Oznacza to mniej więcej tyle, że gaz który wydostał się do atmosfery będzie opadał kryjąc się w nisko położnych miejscach (doliny, kanalizacja, piwnice itp.). Sama mieszanina propan-butan jest bezwonna. No jak to? Zapytacie. Przecież gdy dojdzie choćby do małego wycieku z butli 11 kg której używamy w domach czuć charakterystyczny zapach! To dlatego, że LPG nawaniany jest specjalnym środkiem (np. THT).
LPG w temperaturze pokojowej przy normalnym ciśnieniu ma postać gazu. Ulega skropleniu w temperaturze pokojowej gdy ciśnienie wynosi od 2,2-4 atm.

Mieszanina LPG sprzedawana na stacjach benzynowych różni się w zależności od pory roku. W związku z tym, że butan posiada względnie niską temperaturę wrzenia (- 1 st. C) jest stosowany jako mniejsza część (30%) mieszaniny propan-butan w tzw. „gazie zimowym”.  Butan nie zamarza jak sądzi wielu lecz przestaje wrzeć, czyli pracować. Gdybyśmy nalali do zbiornika LPG czystego butanu to moglibyśmy wykręcić wielozawór w temperaturze -10 stopni i gaz byłby płynny co powodowałoby, że instalacja gazowa przestałaby „działać”. Nieco droższy propan wrze w temp. ok. – 42 st. C więc jak najbardziej nadaje się do użytkowania w trakcie mrozów (przeważnie stanowi 70% mieszaniny).

Właściwości fizykochemiczne propanu i butanu
Właściwości fizykochemiczne propanu i butanu.
Prężność par
Prężność par (ciśnienie) jest ściśle powiązana z temperaturą. Wartość ciśnienia nie zależy od poziomu fazy ciekłej w zbiorniku, co uwidoczniono na powyższym obrazku.

Wzrost temperatury a ciśnienie w zbiorniku

Temperatura (st. C)Faza płynnaCiśnienie (bar)
1580%6,5
3884-86%12
5086-91%16,8


Gdy faza płynna wyniesie 100%, podniesienie temperatury zbiornika o każdy 1 st. C spowoduje podniesienie ciśnienia o 7-8 bar(!) [jak podaje literatura]. 
Można zapomnieć wtedy o tzw. krzywej parowania.
Wartość ciśnienia przy rozerwaniu (dla butli 11kg LPG) to ok. 67 barów (tzw. ciśnienie rozrywające).

Krzywa parowania
Krzywa parowania

Materiały, analiza i taktyka przy działaniach z LPG

Nieudana próba ugaszenia pożaru strumieniowego fazy ciekłej LPG (jetfire) za pomocą 3x6kg GP (gaśnica proszkowa).

Opublikowany przez Tomek Bujar Niedziela, 21 maja 2017

Nieudana próba ugaszenia pożaru strumieniowego fazy gazowej (jetfire) za pomocą 1×6 kg GP. Warto zwrócić uwagę na kierunek uwalniania proszku i umiarkowaną, w porównaniu do poprzedniego wideo, intensywność pożaru. O tym więcej w dalszym ciągu artykułu.

No i nareszcie udana próba ugaszenia, relatywnie słabszego, pożaru strumieniowego za pomocą wody. Nie oznacza to wcale, że woda jest lepszym środkiem gaśniczym od proszku. Wszystko jest kwestią odpowiedniej techniki.

Jetfire gaszenie wodą
Próba zgaszenia tzw. „jetfire” za pomocą jednego prądu wody. Przeciek był umiarkowanych rozmiarów i symulował nieszczelność zaworu, a nie jego całkowite zerwanie (w takiej sytuacji intensyfikacja pożaru jest znaczna). Zawór bezpieczeństwa w zbiornikach czy cysternach „wypuszcza” gaz przy wartości ok. 15,6 bara (wypuszczenie gazu nie równa się jego zapaleniu). Do zapalenia się gazu potrzebne jest jedno z 13 efektywnych źródeł zapłonu.