Artykuły Dla dowódców Wszystkie wpisy

Straż Pożarna w Anglii #2: System Dowodzenia Działaniami Ratowniczymi (ICS) – historia i rozwój

Google+ Pinterest LinkedIn Tumblr

Przeczytałeś już pierwszy artykuł z tej serii?

>>„#1 System Dowodzenia Działaniami Ratowniczymi (ICS) – świadomość sytuacyjna”<<

Straż Pożarna w Anglii #2

System Dowodzenia Działaniami Ratowniczymi ICS – Historia i rozwój.

Dlaczego ten artykuł ma znaczenie? 

Aby coś poprawić, trzeba najpierw uświadomić sobie braki i przyznać, że czegoś nie wiemy, nie potrafimy, nie rozumiemy. Historia ICS pokazuje, że zwykle uczymy się na błędach, ale do tego, aby coś zmienić potrzebna jest również kultura organizacji sprzyjająca konstruktywnej krytyce i umiejętne zarządzanie zmianami. W polskiej straży pożarnej to zjawisko również występuje. Np. studia inżynierskie WOSP powstały w konsekwencji pożaru w Czechowicach-Dziedzicach. Zmiany w technice i taktyce pożarniczej daje się wprowadzać poprzez zmiany w funkcjonującym systemie szkolenia (świetnym tego przykładem jest praca mł. bryg. mgr inż. Szymona Kokota-Góry w dziedzinie szkolenia z gaszenia pożarów wewnętrznych w Polsce).

Spis treści

  1. Wprowadzenie
  2. Początki – 1945, Large Fire Organization (LFO)
  3. Pożary lasów w Kalifornii – 1970, FIRESCOPE
  4. Nie tylko pożary lasów – 1976, uniwersalny ICS
  5. Straż Przybrzeżna USA – 1989, Exxon Valdez
  6. 9/11 – 2004, Krajowy System Zarządzania Działaniami Ratowniczymi
  7. ICS w innych krajach i organizacjach międzynarodowych
  8. Fundamenty ICS
  9. Przyszłość ICS – Nowoczesne technologie
  10. ICS w Wielkiej Brytanii – Operacyjne Zarządzanie Ryzykiem
  11. Bibliografia

Wprowadzenie

Straż pożarna w Anglii

W swojej książce „Dowodzenie w Straży Pożarnej” legendarny Komendant Straży Pożarnej Phoenix w Arizonie, Alan V. Brunacini napisał, że wyjaśnianie czym jest dowodzenie akcją ratowniczą to jak próba opisania jak smakują lody migdałowo-krówkowo-kawowe. Mimo to postaram się przybliżyć polskim strażakom system dowodzenia jaki obecnie obowiązuje w strażach pożarnych w Wielkiej Brytanii.

System Dowodzenia Działaniami Ratowniczymi (ang. Incident Command System – ICS) powstał w Kalifornii w Stanach Zjednoczonych i miał na celu poprawę organizacji działań podczas gaszenia dużych pożarów lasów. Obecnie ICS jest podstawowym systemem zarządzania akcjami ratowniczymi stosowanym przez służby ratownicze w USA, Wielkiej Brytanii oraz wielu innych krajach i organizacjach międzynarodowych. Aby lepiej zrozumieć istotę ICS warto zapoznać się z historią jego powstania i rozwoju.

Początki – 1945, Large Fire Organization (LFO)

Początków ICS można dopatrywać się już w 1945 roku. Po zakończeniu drugiej wojny światowej w Europie, wielu amerykańskich weteranów powracających do USA podjęło służbę w straży pożarnej i wprowadziło tam metody dowodzenia i kontroli znane z wojska. Powstał wówczas system zarządzania dużymi pożarami Large Fire Organization (LFO) wykorzystywany podczas gaszenia dużych pożarów lasów. Jednym z elementów tego systemu, stosowanym do dzisiaj, były tzw. T-cards, różnokolorowe karty katalogowe używane do kierowania siłami i środkami na miejscu pożaru. Pomysł ten został przeniesiony z armii francuskiej która w podobny sposób zarządzała artylerią na polu bitwy. Podstawowa struktura organizacyjna LFO obejmowała Dowódcę Akcji (Fire Boss), Dowódcę Liniowego (Line Boss) i Szefa Planowania (Plans Chief). System LFO był w stanie rozwijać się i obejmować wiele podmiotów uczestniczących w akcji ratowniczej, ale jego słabą stroną był brak silnego, zcentralizowanego systemu koordynacji działań. Ta słabość została wyraźnie dostrzeżona w sezonie pożarowym w roku 1970.

Pożary lasów w Kalifornii – 1970, FIRESCOPE

Koncepcja ICS została sformułowana po raz pierwszy w 1968r. na konferencji Komendantów Straży Pożarnych w Phoenix, Arizona. Program ten miał w zamyśle wprowadzić system zarządzania stosowany w Marynarce Wojennej USA na potrzeby dowodzenia dużymi pożarami lasów w Arizonie i Kalifornii. Dwa lata później seria katastrofalnych pożarów lasów w Południowej Kalifornii, zainicjowana przez ogromy pożar Laguna, w ciągu 13 dni spowodowała śmierć 16 osób oraz stratę około 700 budynków i ponad 200 tyś. ha lasu. Ta klęska żywiołowa była bezpośrednią przyczyną powstania i rozwoju ICS. Po przeanalizowaniu prowadzonych wówczas działań ratowniczo-gaśniczych wyciągnięto następujące wnioski:

  • Na miejscu działań ratowniczych było wiele nieporozumień spowodowanych różnicami w terminologii, strukturach organizacyjnych oraz procedurach operacyjnych pomiędzy różnymi podmiotami uczestniczącymi w działaniach ratowniczo-gaśniczych,
  • Na poziomie koordynacji działań brakowało efektywnych mechanizmów koordynowania i obsługi konkurencyjnego zapotrzebowania na siły i środki oraz ustalania spójnych priorytetów.

Powstała wtedy międzyagencyjna grupa FIRESCOPE (Firefghting Resources of Southern California Organized for Potential Emergencies), która opracowała dwa niezależne, ale powiązane ze sobą systemy:

  • System Koordynacji Międzyagencyjnej (Multiagency Coordination System – MACS),
  • System Dowodzenia Działaniami Ratowniczymi – (Incident Command System – ICS).

Początkowo skupiono się tylko na problematyce koordynacji międzyagencyjnej, a zagadnienia organizacji dowodzenia na miejscu zdarzenia nie były dyskutowane. Dopiero w 1972 roku, po formalnym utworzeniu FIRESCOPE uznano potrzebę opracowania ICS. Podmioty skupione w FIRESCOPE uzgodniły cztery podstawowe założenia do opracowania systemów dowodzenia i koordynacji:

  • Współdziałanie i jednolitość podmiotów ratowniczych poprawia efektywność działań,
  • Aktualne, dokładne i kompletne informacje są podstawą efektywnego zarządzania w sytuacjach kryzysowych,
  • Procedury zarządzania działaniami ratowniczymi integrujące i wspierające system koordynacji regionalnej poprawiają skuteczność zarządzania kryzysowego,
  • Nowoczesne technologie mogą być z powodzeniem wykorzystane w strażach pożarnych do poprawy skuteczności działań.

Początkowo ICS powstał pod nazwą System Dowodzenia Operacyjnego (Field Command Operations System). Celem systemu było „zapewnienie jednolitej terminologii, procedur i struktury organizacyjnej niezbędnej do zapewnienia skutecznych, skoordynowanych działań podczas akcji, w której uczestniczą dwa lub więcej podmioty ratownicze.” (U.S. Forest Service, FIRESCOPE a record of significant decisions, 1981). W marcu 1974 r. wydano pierwszą publikację pt. „The Field Command Operations System Conceptual Design Description” wraz z odpowiednim podręcznikiem operacyjnym. W czerwcu tego samego roku zmieniono nazwę systemu na Incident Command System, aby przesunąć akcent ze słowa „System” na słowo „Incident” (pol. wydarzenie, wypadek, incydent).

Nie tylko pożary lasów – 1976, uniwersalny ICS.

Od roku 1976 następowało nieformalne przeobrażanie się systemu od organizacji działań gaszenia pożarów lasów w kierunku bardziej uniwersalnych rozwiązań, które można zastosować niezależnie od rodzaju zagrożenia i typu zdarzenia. Analitycy pracujący nad systemem doszli do wniosku, że powinien być on bardzo prosty i zrozumiały dla każdego ratownika bez względu na służbę, oraz powinien pasować do każdego zdarzenia bez względu na jego rodzaj, wielkość i stopień skomplikowania. Jeden z analityków zanotował, że powinni stworzyć system, który „…pasuje zarówno do pożaru śmietnika, pożaru wysokiego budynku jak i poważnej katastrofy chemicznej…”. (Robert Irwin, quote from Barbera and Stambler, Engineering the Incident Command and Multiagency Coordination Systems, 2011).

Oficjalnie po raz pierwszy ISC zastosowa