Artykuły Dla dowódców Wszystkie wpisy Wyróżnione

Straż Pożarna w Anglii #3: System Dowodzenia Działaniami Ratowniczymi ICS – Operacyjne Zarządzanie Bezpieczeństwem.

Google+ Pinterest LinkedIn Tumblr

Przeczytałeś już poprzednie artykuły z tej serii?

>>”#2 System Dowodzenia Działaniami Ratowniczymi (ICS) – Historia i rozwój”<<

>>”#1 System Dowodzenia Działaniami Ratowniczymi (ICS) – Świadomość Sytuacyjna.”<<

Spis treści

  1. Wprowadzenie
  2. Maksyma bezpieczeństwa – ocena ryzyka i zachowanie równowagi
  3. Akt bohaterstwa – podejmowanie niebezpiecznych działań dla ratowania życia
  4. Operacyjna ocena ryzyka – BHP w działaniach ratowniczych
  5. Taktyczny tryb działania – ofensywne lub defensywne działania ratownicze
  6. Nagłe zagrożenia – wycofanie taktyczne i ewakuacja alarmowa
  7. Zarządzanie bezpieczeństwem dużych akcji ratowniczych – wsparcie dowodzenia
  8. Bibliografia

System Dowodzenia Działaniami Ratowniczymi ICS – Operacyjne Zarządzanie Bezpieczeństwem.

Wprowadzenie

Straż pożarna w Anglii

Głównym powodem zmian w podejściu do dowodzenia akcjami ratowniczymi w Wielkiej Brytanii w latach 90-tych była chęć poprawy bezpieczeństwa strażaków. Część terminologii brytyjskiego systemu dowodzenia zostało zaczerpniętych z amerykańskiego ICS, ale najwięcej elementów pochodziło z systemu dowodzenia akcjami ratowniczymi Departamentu Straży Pożarnej Phoenix (Arizona, USA) opracowanego przez Komendanta Alana V. Brunacini (Fire Command, Alan V. Brunacini, NFPA, 1985). Więcej na temat historii ICS znajdziesz w artykule pt. „System Dowodzenia Działaniami Ratowniczymi ICS – Historia i rozwój.”
Nowe standardowe podejście do dowodzenia w straży pożarnej obejmuje trzy główne obszary: operacyjne zarządzanie ryzykiem, struktura organizacyjna działań ratowniczo-gaśniczych i kompetencje dowodzenia. Oczywiście wszystkie te obszary są ze sobą ściśle powiązane, a ich wspólnym mianownikiem jest operacyjne zarządzanie bezpieczeństwem. W tym artykule opiszę podstawy, zasady i metody operacyjnego zarządzania bezpieczeństwem na miejscu akcji ratowniczo-gaśniczych.

Maksyma bezpieczeństwa – ocena ryzyka i zachowanie równowagi.

Istnieje zależność pomiędzy zdolnością zapewnienia bezpieczeństwa strażakom, a koniecznością wykonania zadań do jakich zobowiązana jest straż pożarna. Zależność ta wyrażona została w następującej maksymie bezpieczeństwa (the Firefighter Safety Maxim):

„Przy każdym zdarzeniu, im większa jest potencjalna korzyść z akcji ratowniczo-gaśniczej, tym większe ryzyko jest akceptowane przez dowódców i strażaków. Działania, które stanowią bardzo duże zagrożenie dla bezpieczeństwa, ogranicza się do takich, które mogą uratować życie lub zapobiec szybkiej i znacznej eskalacji zdarzenia.”

Maksyma uznaje fakt, że strażacy podejmują działania w bardzo niebezpiecznych warunkach jednocześnie wskazując prawny obowiązek zapewnienia, na ile jest to praktycznie możliwe, bezpieczeństwa osób, na które mogą wpłynąć działania straży pożarnej. Dostrzega również dylemat pomiędzy koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa, przy jednoczesnym obowiązku prowadzenia działań ratowniczych. Maksymę należy stosować w każdej akcji. Pokazuje ona dowódcom w jaki sposób mają rozważać korzyści z działań ratowniczych w kontekście ryzyka podejmowania tych działań. Jest to sposób na ocenę czy korzyść jest warta podejmowanego ryzyka.


Mówiąc krótko:

  • jeżeli możemy uratować życie podejmujemy duże ryzyko,
  • jeżeli możemy uratować mienie podejmujemy małe ryzyko,
  • jeżeli już nic nie da się uratować to nie podejmujemy ryzyka.


Przykładem może być niedowentylowany pożar budynku, z którego ewakuowano wszystkich ludzi. W takim przypadku strażacy nie będą natychmiast wprowadzani do środka obiektu, jeżeli istnieje ryzyko gwałtownego rozwoju pożaru. Ryzyko może być zlikwidowane lub ograniczone poprzez schłodzenie gazów pożarowych i/lub wentylację taktyczną. Korzyści związane z uratowaniem budynku nadal będą brane pod uwagę, ale wysokie ryzyko dla strażaków będzie zmniejszone. Dodatkowa informacja o osobie przebywającej w budynku może całkowicie zmienić taktykę, a strażacy podejmą działania poszukiwawczo-ratownicze przy dużym ryzyku wystąpienia niebezpiecznych zjawisk pożarowych.

Akt bohaterstwa – podejmowanie niebezpiecznych działań dla ratowania życia.

Ramowe wytyczne BHP (Fire and Rescue Authorities; Health, safety and welfare framework for the operational environment, Department for Communities and Local Government, June 2013) określają organizację BHP w strażach pożarnych w tym zapewnienie strażakom bezpieczeństwa tuż przed, w trakcie i po zakończeniu operacyjnych działań ratowniczych. Określone są zasady zachowania równowagi pomiędzy koniecznością podejmowania niebezpiecznych działań ratowniczych i obowiązkiem zapewnienia bezpieczeństwa strażaków. Zdefiniowane jest również pojęcie „aktu bohaterstwa” jako działania strażaka przy zachowaniu następujących warunków:

  • Jest jasne, że zdecydował się działać całkowicie dobrowolnie,
  • Naraził się na niebezpieczeństwo w celu ochrony życia lub zdrowia innych ludzi,
  • Jego działania nie naraziły innych ratowników lub osób na poważne ryzyko.

W przypadku takich działań nie wszczyna się przeciwko strażakowi dochodzenia i nie wymierza się kary za nieprzestrzeganie przepisów BHP.

Operacyjna ocena ryzyka – BHP w działaniach ratowniczych.

Miejsce działań ratowniczo-gaśniczych zgodnie z brytyjskim prawem jest traktowane jako miejsce pracy strażaków i podlega ogólnie obowiązującym przepisom BHP, w tym dotyczących oceny i ograniczenia ryzyka narażenia na czynniki niebezpieczne dla zdrowia. Strażacy mają również obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa wszystkim osobom przebywającym na terenie działań ratowniczych. Celem dowódcy akcji jest likwidacja zagrożenia przy minimalnym wpływie na społeczeństwo oraz zapobieżenie lub zmniejszenie szkód dla ludzi i środowiska. Dowódca musi tak szybko jak to możliwe zorganizować bezpieczne środowisko pracy poprzez:

  • Wybór odpowiednich środków kontrolnych.
  • Rozważenie korzyści i ocenę występującego ryzyka.
  • Uwzględnienie ograniczeń czasowych.

Bezpieczne metody pracy muszą być określone, zastosowane, utrzymywane i poddawane przeglądowi przez cały czas trwania akcji ratowniczej.

Do właściwego przeprowadzenia efektywnej oceny ryzyka dowódcy akcji powinni znać i rozumieć następujące zagadnienia:

  • Zagrożenie – zdarzenie lub sytuacja, która potencjalnie może doprowadzić do śmierci lub urazów fizycznych/psychicznych, zniszczenia lub utraty mienia, zakłóceń w funkcjonowaniu środowiska naturalnego lub struktur społecznych, ekonomicznych czy politycznych.
  • Ryzyko – miara znaczenia potencjalnych strat oszacowana jako iloczyn prawdopodobieństwa ich wystąpienia oraz dotkliwości skutków.
  • Środki kontrolne – środki mające na celu zmniejszenie prawdopodobieństwa wystąpienia strat lub złagodzenie dotkliwości ich skutków. W straży pożarnej obowiązuje stosowanie ogólnej hierarchii środków kontroli ryzyka: eliminacja, substytucja, środki kontroli technicznej, środki kontroli administracyjnej i środki ochrony indywidualnej. W brytyjskiej straży pożarnej szczególną uwagę przykłada się do kontroli obecności sił i środków na miejscu zdarzenia (ang. Accountability) oraz zachowania bezpieczeństwa podczas pracy w aparatach ochrony dróg oddechowych. Obowiązuje restrykcyjne przestrzeganie szeregu procedur, w tym procedury kontroli wejścia (ang. Entry Control). Szczegóły tych procedur przedstawię w odrębnym artykule.
  • Ogólne informacje o zagrożeniach – na szczeblu krajowym opracowuje się wytyczne które są wynikiem doświadczeń z akcji ratowniczych straży pożarnych (National Operational Guidance Program – https://www.ukfrs.com). Wytyczne te stanowią podstawę do przeprowadzania oceny ryzyka na poziomie lokalnych straży pożarnych.
  • Strategiczna Ocena Ryzyka (SOR) – jest to część przygotowania do akcji ratowniczych mająca na celu zidentyfikowanie środków kontrolnych eliminujących lub zmniejszających ryzyko. Środki te powinny obejmować takie elementy jak:
    – zorganizowane szkolenie ratowników,
    – odpowiedni personel, pojazdy i sprzęt do likwidacji zagrożeń,
    – aktualne, dokładne, zrozumiałe i łatwo dostępne informacje o ryzyku operacyjnym,
    – niezbędne środki ochr